Dlaczego w cyberpunku rządzą gangi, najemnicy i czarny rynek — i co przestępcze podziemie mówi o społeczeństwie mrocznej przyszłości?

Gangi cyberpunk, najemnicy i czarny rynek cyberpunk rządzą w świecie cyberpunku dlatego, że stanowią jedyny sprawny mechanizm regulacyjny i dystrybucyjny w rzeczywistości, w której państwo zostało całkowicie sprywatyzowane, a oficjalne instytucje porzuciły obywateli na rzecz korporacyjnego zysku. Instytucjonalne próżnie stworzone przez ekspansję korporacji nie pozostają puste – w miejscach, gdzie oficjalne aparaty państwowe abdykowały z funkcji ochronnych i socjalnych, władzę nieuchronnie przejmują nieformalne struktury siłowe. W cyberpunkowych megamiastach przestępczość zorganizowana, rynek najemniczy oraz szara i czarna strefa gospodarcza nie stanowią jedynie anomalii czy marginesu społecznego, lecz pełnią rolę alternatywnego systemu operacyjnego dla całych dzielnic. Błysk neonów rozświetlających szklane elewacje firmowych wieżowców jest bezpośrednim rewersem cienia rzucanego na przeludnione, zaniedbane slumsy, gdzie dostęp do czystej wody, leków, sprawiedliwości czy zaawansowanej technologii jest możliwy wyłącznie dzięki nieoficjalnej sieci powiązań. Podziemie mrocznej przyszłości nie jest zatem wykwitem bezsensownej przemocy, lecz bezwzględną, racjonalną odpowiedzią populacji na strukturalne wykluczenie ze świata wyznaczonego przez korporacyjny kapitał.

Korzenie przestępczego podziemia w mitologii cyberpunku

Dystopijna wizja podziemia nie powstała w próżni pojęciowej. Gatunek cyberpunk od samego zarania czerpał garściami z tradycji powieści noir oraz klasycznego kryminału hardboiled z pierwszej połowy XX wieku. Raymond Chandler i Dashiell Hammett pokazywali miasta, w których granica między policją, politykami a gangsterami ulegała całkowitemu zatarciu, a jedyną wiarygodną postacią stawał się wyobcowany, cyniczny detektyw poruszający się na obrzeżach prawa. Świat cyberpunku przeniósł ten schemat w realia zaawansowanego technokapitalizmu, zamieniając deszczowe aleje Los Angeles na cyfrowe metropolie otulone smogiem i poświatą holobillboardów.

Nie mniej istotnym fundamentem jest kontrkulturowy ruch punkowy lat 70. wraz z jego etosem Do-It-Yourself (DIY), kontestacją zastanego ładu oraz głośnym sprzeciwem wobec instytucjonalnej kontroli. Postacie zamieszkujące obrzeża cyberpunkowego świata — hakerzy, uliczni lekarze (ripperdoczy), kurierzy czy uliczni żołnierze — to wprost spadkobiercy rewolucjonistów i outsiderów, którzy odmówili wpisania się w korporacyjną drabinę awansu. Przestępczość staje się w tym ujęciu nie tyle świadomym wyborem moralnego zła, ile wyrazem pragmatycznego odruchu przetrwania i zachowania resztek autonomii w świecie, w którym legalna egzystencja oznacza całkowitą uległość wobec korporacyjnego monolitu.

Megamiasto jako naturalny ekosystem anomalii i wykluczenia

Pojęcie megamiasta w literaturze i popkulturze cyberpunkowej wykracza daleko poza samą gęstość zaludnienia czy skalę architektoniczną. Przestrzeń urbanistyczna dystopii jest fizycznym odzwierciedleniem głębokiego rozwarstwienia społecznego. Architektura pionowa wprost definiuje drabinę społeczną: najwyższe kondygnacje i podniebne arkady zarezerwowane są dla korporacyjnej elity cieszącej się filtrowanym powietrzem i sztucznym słońcem, podczas gdy poziom ulicy oraz podziemia (tzw. slumsy, underside czy lower levels) giną w wiecznym półmroku, spływając odpadami i toksycznym deszczem.

Segregacja przestrzenna i zanik przestrzeni publicznej

W klasycznym modelu państwowym przestrzeń miejska jest przynajmniej teoretycznie domeną publiczną, nadzorowaną przez organ odpowiedzialny za bezpieczeństwo wszystkich obywateli. W cyberpunkowym megamiastach pojęcie to ulega likwidacji. Tereny zyskowne finansowo są grodzone, a wstęp do nich jest rygorystycznie kontrolowany przez zautomatyzowane systemy biometryczne i prywatne korporacje wojskowe. Z kolei dzielnice nieprzynoszące dochodu zostają porzucone przez oficjalne władze. Powstaje w ten sposób terytorium podlegające stałej degradacji infrastrukturalnej, w którym brakuje podstawowych usług publicznych: od wywozu śmieci, przez zaopatrzenie w energię, po opiekę zdrowotną i sądownictwo.

Prywatyzacja bezpieczeństwa i upadek monopolu przemocy

Tradycyjna definicja państwa opiera się na monopolu na legalne stosowanie przemocy fizycznej. Przestępczość w cyberpunku wprost przedstawia upadek tej zasady. Oficjalne siły policyjne są albo całkowicie niedofinansowane, skrajnie skorumpowane, albo wprost sprywatyzowane i przekształcone w rynkowe firmy ochroniarskie. Przykładowo, prywatna policja reaguje wyłącznie na zgłoszenia płatnych subskrybentów lub podejmuje interwencje tam, gdzie zagrożone jest mienie korporacji. Dzielnice biedy zamieniają się w strefy no-go, gdzie klasyczna stróż prawa nie zapuszcza się bez wsparcia ciężkiego sprzętu bojowego. W tej próżni przemoc staje się powszechnym środkiem płatniczym i jedynym skutecznym narzędziem egzekwowania umów.

Gangi jako alternatywny aparat administracyjny i struktura opiekuńcza

Pojawienie się gangów w niekontrolowanych strefach megamiasta nie jest zjawiskiem czysto destrukcyjnym — jest procesem formowania się nowej, nieformalnej władzy. Gdy państwo przestaje dostarczać podstawowe usługi, organizacje przestępcze przejmują rolę lokalnej administracji. Choć ich metody opierają się na bezwzględności i terrorze, dla mieszkańców odciętych od legalnego systemu stanowią one jedyny dostępny punkt odniesienia.

Administrowanie chaosem

Struktury gangów cyberpunk tworzą własne prawa, strefy wpływów i systemy podatkowe (haracze). W zamian za opłaty lub bezwzględną lojalność gang zwalcza obcych napastników, rozwiązuje spory sąsiedzkie metodą natychmiastowej egzekucji oraz reguluje lokalny handel. Mieszkańcy takich dzielnic często akceptują brutalność lokalnego gangu, kierując się zasobem względnej przewidywalności — przestępczość zorganizowana, w przeciwieństwie do niekontrolowanej anarchii, wprowadza zasady, do których można się dostosować, aby przeżyć.

Druga strona medalu: terror, eksploatacja i brak alternatywy

Należy unikać romantyzowania struktury gangu jako bojowników o wolność. W cyberpunkowej rzeczywistości grupy te są niezwykle pasożytnicze. Dzielnice pod ich kontrolą cierpią z powodu ciągłych czystek, wymuszeń, porywań dla narządów oraz wykorzystywania ludności jako żywych tarcz w wojnach terytorialnych. Mieszkańcy nie mają prawa do sprzeciwu ani odmowy współudziału; brak alternatywy sprawia, że są uwięzieni w feudalnym stosunku zależności od lokalnego watażki.

Wolni strzelcy dystopii: socjologia cyberpunkowych najemników

Obok zorganizowanych gangów i megakorporacji kluczowym elementem świata cyberpunku są najemnicy — wolni agenci, hakerzy (netrunnerzy), uliczni lekarze, kurierzy i likwidatorzy (solosi). Stanowią oni wyjątkową grupę społeczną: wykwalifikowaną siłę roboczą działającą w szarej strefie gospodarczej.

Pośrednicy jako architekci nieformalnego rynku pracy

Postać pośrednika (fixera) jest zwornikiem cyberpunkowej ekonomii podziemia. Pośrednik działa jako nieoficjalny broker, rekrutujący odpowiednich specjalistów do zadań, których oficjalny podmiot — korporacja, polityk czy wyższy urzędnik — nie może wykonać legalnymi metodami. Fixer weryfikuje reputację najemników, negocjuje stawki i zapewnia względne bezpieczeństwo transakcji. Dzięki niemu rynek zleceń działa ze sprawnością przypominającą współczesną platformizację pracy (gig economy), tyle że na poziomie operacji dywersyjnych, szpiegostwa przemysłowego i zabójstw na zlecenie.

Najemnik jako ostateczny produkt elastycznego rynku pracy

Z punktu widzenia analizy społecznej, najemnik jest ucieleśnieniem ekstremalnego elastycznego zatrudnienia. Nie posiada osłony socjalnej, prawa do urlopu ani gwarancji zdrowotnych. Jego jedynym kapitałem jest własne ciało (często skrajnie zmodyfikowane cybernetycznie), sprzęt bojowy oraz reputacja. W świecie bez stałych umów o pracę, najemnicy oferują swoje usługi każdemu, kto jest w stanie zapłacić. Ich postawa jest skrajnie pragmatyczna i wyprana z ideologii — pracują dla korporacji przeciwko gangom, a następnego dnia dla gangów przeciwko korporacjom.

Mit „legendarnego statusu” a ponura rzeczywistość

Kultura najemników często karmi się mitologią „stania się legendą” — wyczynu tak spektakularnego, że pamięć o nim przetrwa w nazwie drinka w lokalnym barze. Ta narracja jest w istocie cynicznym mechanizmem mobilizacyjnym, skłaniającym młodych ludzi z podziemia do podejmowania samobójczych misji. Większość najemników ginie szybko, po cichu i bezrozgłośnie, zostając zastąpionymi przez kolejną falę zdesperowanych jednostek szukających ucieczki z nędzy.

Czarny rynek technologii: towary, etyka i nieautoryzowane ciało

W cyfrowo-cybernetycznym świecie technologia przestaje być jedynie narzędziem — staje się warstwą egzystencjalną, warunkującą przeżycie i sprawność fizyczną. Oficjalny rynek technologiczny, kontrolowany przez monopolistów, oferuje produkty drogie, obwarowane licencjami DRM oraz stałym nadzorem telemetrycznym. Czarny rynek cyberpunk staje się naturalną alternatywą dla każdego, kto nie posiada odpowiednich środków lub pragnie zachować prywatność.

Bio-implanty i czarny rynek medyczny

Oficjalne implanty medyczne i bojowe są zarezerwowane dla personelu wojskowego, korporacyjnych wykonawców lub zamożnych obywateli. W podziemiu kwitnie handel używanymi, kradzionymi lub nielegalnie modyfikowanymi cyber-podzespołami. Kradzież implantów z ciał zmarłych lub porwanych żywych ludzi (tzw. scavenging / chop-shops) to jedna z najmroczniejszych gałęzi cyberpunkowej przestępczości. Uliczni lekarze montują te komponenty w warunkach uchybiających jakimkolwiek normom sanitarnym, co prowadzi do infekcji, powikłań medycznych oraz syndromu odrzucenia tkanki cyfrowej (tzw. psychoza cybernetyczna).

Handel danymi, tożsamością i nielegalnym oprogramowaniem

Informacja jest najważniejszą walutą mrocznej przyszłości. Czarny rynek oferuje skradzione bazy danych, kody dostępowe, unikalne wirusy i narzędzia hakerskie. Ponadto niezwykle istotnym towarem są czyste tożsamości cyfrowe (tzw. SINs — System Identification Numbers). Osoba nieistniejąca w oficjalnym systemie cyfrowym jest w świecie cyberpunku pułapką: nie może legalnie kupić mieszkania ani wejść do bezpiecznych stref, ale jednocześnie jest niewidzialna dla nadzoru korporacyjnego. Czarny rynek pozwala na stałą manipulację tożsamością w zależności od potrzeb.

Neuro-kontent i komercjalizacja ludzkiej percepcji

W nowocześniejszych wizjach cyberpunkowych towar staje się bezpośrednio ludzkim doświadczeniem emocjonalnym i czuciowym. Czarny rynek dostarcza nielegalne, nieregulowane nagrania obejmujące skrajne emocje, przemoc, a nawet doznania towarzyszące śmierci. Komercjalizacja stanu psychicznego ukazuje ostateczne stadium konsumpcjonizmu — sytuację, w której ludzki układ nerwowy staje się jedynie nośnikiem dla zewnętrznych wrażeń kupowanych na nieoficjalnych serwerach.

Granica płynna: kiedy korporacja staje się gangiem, a gang korporacją?

Jeden z najważniejszych wniosków płynących z głębokiej analizy literatury i mediów cyberpunkowych dotyczy braku jakościowej różnicy moralnej pomiędzy megakorporacją a organizacją przestępczą. Tradycyjny podział na „prawo i praworządność” oraz „złamanie prawa” traci swoje odniesienie w dystopijnym społeczeństwie, w którym megakorporacje same piszą prawa lub bezkarnie je ignorują.

Mechanizmy kontroli: zbrojny wymóg kontra bezwzględny bilans zysków

Zarówno korporacje, jak i gangi opierają swoje panowanie na monopolizacji zasobów i przemocy. Korporacja używa do tego celu wyrafinowanych umów prawnych, armii prawników, systemów śledzenia cyfrowego oraz licencjonowanych sił wojskowych. Gang stosuje metody bezpośrednie: zastraszanie, wymuszenia i brutalność uliczną. W gruncie rzeczy obie struktury zmierzają do tego samego celu — do pełnego podporządkowania sobie jednostki i wyciągnięcia z niej maksymalnej wartości materialnej lub operacyjnej.

Szpiegostwo przemysłowe jako zbrodnia zorganizowana

Gdy megakorporacja zleca najemnikom kradzież badań konkurencji, wysadzenie serwerowni czy fizyczną likwidację kluczowego inżyniera, przestaje działać w ramach pojęcia „legalnego biznesu”. Działa wtedy dokładnie tak jak syndykat przestępczy. Różnica polega wyłącznie na tym, że korporacja posiada środki budżetowe pozwalające na ukrycie tych działań za fasadą public relations oraz własnych prywatnych sądów i jurysdykcji autonomicznych.

Cyberpunkowy półświatek w zwierciadle popkultury

Różne dzieła z kanonu cyberpunku kładą nacisk na odmienne aspekty funkcjonowania podziemia, budując bogaty obraz relacji społeczno-gospodarczych.

• Neuromancer (William Gibson): U Williama Gibsona podziemie ma charakter wysoce międzynarodowy, płynny i hakerski. Chiba City oraz Sprawl to przestrzenie, gdzie technologia ucieka spod kontroli twórców. Cyberprzestrzeń jest środowiskiem, w którym nielegalne oprogramowanie i kradzież danych tworzą nową formę arystokracji — netrunnerów potrafiących włamać się do najciężej strzeżonych węzłów danych. Przestępczość u Gibsona jest rzemiosłem skrajnie zindywidualizowanym.

• Cyberpunk 2077 / Cyberpunk RED: W świecie gry Cyberpunk 2077 stworzonym przez Mike'a Pondsmitha gangi Night City reprezentują konkretne ideologie, subkultury i adaptacje technologiczne. Od Maelstromu obłąkanego na punkcie skrajnej cybernetyzacji, przez Valentinos łączących tradycję i religię z przestępczością, po Voodoo Boys izolujących się w cyberprzestrzeni. Przestępczość w Night City jest bezpośrednim produktem wojny korporacyjnej, w której spalone tereny miejskie zostały przejęte przez uzbrojone formacje plemienne.

• Akira i Ghost in the Shell: W Akirze Katsuhiro Otomo gangi motocyklowe są wyrazem młodzieżowego nihilizmu i anomii społecznej w odbudowywanym, autorytarnym Neo-Tokyo. Z kolei Ghost in the Shell Masamune Shirowa rozpatruje przestępczość z perspektywy aparatów państwowo-policyjnych, gdzie cyberprzestępczość — terroryzm cyfrowy, porywanie umysłów czy manipulacja pamięcią — staje się zagrożeniem dla samej definicji ludzkiej tożsamości.

Problem złudnej niezależności: czy człowiek z podziemia jest naprawdę wolny?

Centralnym pytaniem filozoficznym cyberpunku jest kwestia podmiotowości i wolności jednostki w świecie powszechnej inwigilacji i kontroli. Postacie z podziemia często deklarują się jako „wolni ludzie”, którzy odrzucili bezpieczną, lecz niewolniczą egzystencję korporacyjnego pracownika.

Ta niezależność okazuje się w większości przypadków cyniczną iluzją. Uliczny najemnik czy członek gangu wyrzeka się wprawdzie bezpośrednich łańcuchów korporacyjnych umów, trafia jednak wprost w opętany przemocą mechanizm nieformalnej zależności. Jest uzależniony od dostawców oprogramowania, nielegalnych leków powstrzymujących odrzucenie implantów, kaprysów pośredników oraz woli lokalnych watażków. Wolność w cyberpunku ma charakter czysto negatywny — jest wolnością do szybkiej śmierci na własnych warunkach, a nie realną możliwością samostanowienia.

Estetyka jako manifest subkulturowy: moda cyberpunk, techwear i ulica

W cyberpunkowym podziemiu ubiór i wygląd zewnętrzny nigdy nie są kwestią przypadku. Stanowią element identyfikacji, kamuflażu, a także wyraz deklaracji politycznej lub subkulturowej. Wizualny język ulicy mrocznej przyszłości głęboko wpłynął na współczesną modę alternatywną, tworząc unikalny styl cyberpunk, nurt techwear, futurystyczny streetwear oraz odzież funkcjonalno-taktyczną.

Funkcjonalność i kamuflaż miejski

Odzież w świecie cyberpunku musi odpowiadać na ekstremalne trudności środowiskowe: opady kwaśnego deszczu, zanieczyszczenie pyłowe, stały nadzór kamer miejskich z algorytmami rozpoznawania twarzy oraz stałe zagrożenie fizyczną napaścią. Stąd powszechność materiałów technicznych, wodoodpornych membran, modułowych taśm mocujących oraz kroje zakrywające sylwetkę i twarz. Moda techwear w cyberpunku łączy bezkompromisowy industrialny pragmatyzm z estetyką militarną.

Pancerz, tożsamość i ekspresja buntu

Dla członków gangów i najemników ubiór jest bezpośrednim przedłużeniem ich profesji i statusu. Kurtki z wbudowanymi włóknami kevlarowymi, podświetlenia neonowe sygnalizujące przynależność grupową, zintegrowane układy chłodzenia dla cybernetyki czy powłoki anty-skanujące to stałe elementy wyposażenia. Estetyka ta, promowana m.in. w projektach spod znaku TechwearCore, odzwierciedla potrzebę gotowości na natychmiastową konfrontację w środowisku miejskiej dżungli. Odzież przestaje być tylko okryciem — staje się taktycznym pancerzem i narzędziem przetrwania.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Dlaczego w cyberpunku jest tyle gangów?

Gangi powstają w reakcji na załamanie się struktur państwowych i miejskich usług publicznych. W miejscach, gdzie policja nie interweniuje, a korporacje dbają jedynie o własne mienie, organizacje przestępcze wypełniają próżnię, oferując mieszkańcom brutalną, ale przewidywalną formę ochrony i dostępu do podstawowych zasobów w zamian za bezwzględne posłuszeństwo i opłaty.

2. Jak działają gangi w świecie cyberpunku?

Gangi działają jak zmilitaryzowane, nieformalne mikro-państwa lub struktury plemienne. Kontrolują określone terytoria, prowadzą nielegalne interesy (handel bronią, implantami, narkotykami, danymi), pobierają haracze od lokalnych mieszkańców i prowadzą brutalne wojny o strefy wpływów z konkurencją i korporacjami.

3. Czym jest czarny rynek w cyberpunku?

Czarny rynek to równoległa sieć handlowa, dostarczająca towary i usługi niedostępne lub zakazane w oficjalnym obiegu. Przedmiotem handlu są m.in. nieautoryzowane bio-implanty, kradzione dane, zaawansowane wojskowe oprogramowanie hakerskie, nielegalne substancje chemiczne, narządy ludzkie oraz nieregulowane neuro-nagrania.

4. Dlaczego cyberpunk łączy technologię z przestępczością?

Technologia w cyberpunku nie jest darmowym dobrem dla wszystkich — jest towarem komercyjnym i narzędziem kontroli. Przestępczość staje się jedynym sposobem, w jaki ubogie warstwy społeczne mogą zdobyć dostęp do zaawansowanych narzędzi, modyfikacji ciała czy opieki medycznej, wymuszając nieoficjalny obieg technologii.

5. Kim są najemnicy w cyberpunku?

Najemnicy (tzw. solosi, hakerzy, wolni strzelcy) to wykwalifikowani specjaliści działający poza oficjalnym rynkiem pracy. Wykonują nielegalne, nieoficjalne lub niebezpieczne zlecenia dla korporacji, gangów lub osób prywatnych — od szpiegostwa przemysłowego, przez kradzieże danych, po zabójstwa.

6. Czy gangi mogą zastępować państwo?

W skrajnych warunkach dystopijnych gangi faktycznie przejmują funkcje państwa: organizują lokalne sądownictwo, zapewniają ochronę przed innymi grupami, a nawet nadzorują czarny rynek dystrybucji prądu, wody czy leków. Jest to jednak władza oparta wyłącznie na terrorze, braku alternatywy i sile fizycznej.

7. Jaką rolę odgrywają korporacje w cyberpunkowym podziemiu?

Korporacje są głównym stymulatorem przestępczego podziemia. Z jednej strony stwarzają warunki skrajnej biedy wypychające ludzi do przestępczości, z drugiej zaś same ukrycie korzystają z usług podziemia — wynajmują najemników do nielegalnych operacji przeciwko konkurencji, unikając bezpośredniej odpowiedzialności prawnej i wizerunkowej.

8. Dlaczego estetyka cyberpunkowych gangów jest tak charakterystyczna?

Estetyka gangów łączy potrzebę taktycznego przetrwania na ulicy (odzież ochronna, ukrycie tożsamości) z potrzebą ekspresji subkulturowej i zastraszania przeciwników. Powszechne są jaskrawe neony, modyfikacje ciała, elementy cybernetyczne oraz agresywny, przemysłowy design.

9. Czym różni się członek gangu od najemnika?

Członek gangu należy do stałej, zbiorowej struktury o charakterze plemiennym, związanej z konkretnym terytorium i ideologią gangu. Najemnik jest zazwyczaj wolnym agentem działającym indywidualnie lub w tymczasowych zespołach, motywowanym wyłącznie kontraktem i wynagrodzeniem finansowym.

10. Co oznacza pojęcie „cyberpsychoza”?

Cyberpsychoza to fikcyjna jednostka chorobowa w wielu dziełach cyberpunkowych (np. Cyberpunk 2077/RED), polegająca na utracie ludzkiej empatii, stopniowej alienacji i wybuchach unkontrolowanej agresji na skutek nadmiernej modyfikacji ciała implantami i utraty tożsamości biologicznej.

11. Kim jest fixer w cyberpunkowej rzeczywistości?

Fixer (pośrednik) to agent i organizator rynku nieoficjalnego. Łączy klientów (korporacje, bogatych zleceniodawców) z ludźmi z ulicy (najemnikami, hakerami), biorąc prowizję za weryfikację zleceń, podział środków i gwarancję dyskrecji.

12. Czy w świecie cyberpunku istnieje jeszcze tradycyjna policja?

Tradycyjna publiczna policja zazwyczaj nie istnieje lub jest skrajnie zmarginalizowana i niedofinansowana. Jej rolę przejęły prywatne korporacje ochroniarskie reagujące wyłącznie tam, gdzie nakazuje to płatna umowa komercyjna, całkowicie ignorując strefy biedy.

13. Czym jest techwear i jak łączy się z cyberpunkiem?

Techwear to współczesny kierunek w modzie, łączący zaawansowane materiały techniczne (wodoodporność, oddychalność, wytrzymałość) z futurystycznym, miejskim i taktycznym krojem. Wywodzi się bezpośrednio z cyberpunkowej potrzeby funkcjonalnej odzieży przystosowanej do trudnych warunków miejskich.

14. Dlaczego najemnicy w cyberpunku rzadko dożywają starości?

Praca najemnika wiąże się ze stałym ryzykiem śmierci w konfrontacji z zaawansowaną technologią wojskową i przeważającymi siłami wroga. Ponadto mocodawcy często traktują najemników jako zasób jednorazowy, dążąc do ich eliminacji po wykonaniu zadania w celu zatarcia śladów.

15. Czy cyberpunkowe podziemie oferuje jakąkolwiek nadzieję na zmianę społeczną?

Większość klasycznych dzieł cyberpunkowych przedstawia podziemie jako element zamkniętego systemu, który utrwala dystopię, zamiast ją niszczyć. Walka w podziemiu toczy się zazwyczaj o indywidualne przetrwanie lub kontrolę nad strefami wpływu, a nie o całkowite obalenie korporacyjnego ładu.